آیا روباتها و هوش مصنوعی در نظر دارند، انسانها را بیکار کنند؟

از زمانی که روباتها از صفحات رمانهای علمی تخیلی به جهان واقعی وارد شدند، همواره دلهرهای در دل انسانها پدیدار ساختهاند. ورود روباتها به محل کار انسانها از جمله این دغدغهها به شمار میرود. نظرسنجیها نشان میدهند، نگرانی مردم فراتر از آن چیزی است که در داستانهای علمی به آن پرداخته شده است. به نظر میرسد، موج قبلی خودکارسازی مشاغل آنگونه که تصور میشد، باعث بیکاریهای گسترده نشده است.

اما مطالعهای که به تازگی توسط انجمن روباتیک و اتوماسیون VDMA انجام شده است نشان میدهد بزرگترین گروه از کارگران روباتیک، بهطرز فزایندهای در مشاغل خودروسازی آلمان ورود پیدا کردهند. بهطوری که میزان به کارگیری روباتها تقریبا همسو با نیروی کار انسانی در حال حرکت است. روند استخدام روباتها در صنعت خودروسازی به اندازهای رشد پیدا کرده است که این صنعت به شدت به روباتها وابسته شده است. تصویر زیر سیر صعودی استخدام روباتها در بخش خودروسازی آلمان را نشان میدهد.

اگر اروپا در نظر داشته باشد روی روباتها سرمایهگذاری کند، بدون شک کانون این سرمایهگذاری آلمان خواهد بود. به اعتقاد بسیاری بخش عمدهای از فعالیتهای روزانهای که در کارخانههای خودروسازی انجام میشوند، یکسری وظایف تکرارشونده هستند. وظایفی که در آینده همگی بهطور خودکار انجام خواهند شد. در نتیجه روباتها تعدادی از مشاغل موجود در این حوزه را تحت تملک خود در خواهند آورد. اما در مقابل خصلتهایی همچون دانش، خلاقیت، مهارت و چالاکی (به ویژه در کار با دستها) از مهارتهای دیگر انسانی به شمار میروند که به سختی میتوان در اثر ممارست آنها را به روباتها آموخت. این خصلتها ارزش بس والایی دارند. صرفنظر از اینکه ماشینها جایگزین نیروی انسانی میشوند، VDMA اینگونه استدلال میکند که آینده بازار کار حول یکی از دو محور تقویت هوشمندی یا تقویت قابلیتها و درایت نیروی انسانی توسط کامپیوترها در حرکت خواهد بود.

این استدلال بر مبنای تحولاتی است که این روزها در دنیای فناوری در جریان است. در حالی که روباتهای امروزی باید در جایگاههای خاصی قرار داشته باشند که در تعامل با انسانها به آنها صدمهای وارد نکنند، اما شاهد آن هستیم که سازندگان بزرگ روباتها همچون ABB Ltd از سوئیس، Fanuc Corp از ژاپن و Kuka AG از آلمان ماشینهایی را همراه با حسگرهای جدیدی طراحی کردهاند. این چنین روباتهایی نه تنها تعامل بهتری با انسانها دارند؛ بلکه مخاطرات و آسیبهای وارد شده به انسانها را نیز کاهش میدهند. پاتریک شوارتسکوف (Patrick Schwarzkopf) مدیرعامل VDMA در این ارتباط گفته است: « اگر نگاهی به گذشته داشته باشید، مشاهده میکنید اتوماسیونی شدن کارها مشکل خاصی به وجود نیاورده است. روشهای جدید و مبتکرانهای که در کارخانههای هوشمند مورد استفاده قرار گرفتهاند، موفق شدهاند به بهترین شکل نقاط قوت انسانی و نقاط قوت ماشینی را با یکدیگر ترکیب کنند. در نتیجه به نظر نمیرسد، ما در حال ورود به مقطعی باشیم که در آن طیف گستردهای از مشاغل از بین بروند. این جمله ممکن است یک تسلی خاطر برای آنهایی باشد که تصور میکنند روند تقاضا برای روباتهای صنعتی موج عظیمی از بیکاریهای را به همراه خواهد داشت.» گفتههای شوارتسکوف به ما امیدواری میدهد که ما یک تعامل دو طرفه با روباتها خواهیم داشت. مجمع جهانی اقتصاد در ماه ژانویه پیشبینی کرده بود تا سال ۲۰۲۰ نزدیک به ۵ میلیون نفر شغل خود را به دلیل ماشینی وظایف از دست خواهند داد. به گونهای که آینده به شدت تیره و تاری را متصور شده بود. فدراسیون بینالمللی روباتیک پیشبینی کرده است تا سال ۲۰۱۸ تقاضا برای روباتهای صنعتی دو برابر خواهد شد. تصویر زیر نشان میدهد اگر کشوری همچون چین در نظر دارد تا خود هم طراز با کشورهای پیشرفته کند به چیزی در حدود ۱٫۲ تا ۱٫۵ میلیون روبات نیاز خواهد داشت.

تقاضا در این بازار ۳۲ میلیارد دلاری عمدتا حول محور کشورهایی در جریان خواهد بود که چگالی استفاده از روباتها در آنها کم بوده، اما رو به افزایش است. به نظر میرسد در میان کشورهای جهان این چین است که تا سال ۲۰۱۸ بهطور متوسط یک رشد سالانه ۲۵ درصدی در زمینه به کارگیری روباتها را تجربه خواهد کرد.